Αντιβιοτικά «χάνουν» τη μάχη στα τρόφιμα

Related Articles

Νέα ευρωπαϊκά στοιχεία δείχνουν ότι κοινά βακτήρια που προκαλούν τροφιμογενείς λοιμώξεις συνεχίζουν να δείχνουν υψηλά επίπεδα αντοχής στα αντιμικροβιακά φάρμακα, δηλαδή στα αντιβιοτικά που χρησιμοποιούνται για τη θεραπεία σοβαρών λοιμώξεων στον άνθρωπο.

Το φαινόμενο αυτό αποτελεί σοβαρό πρόβλημα για τη δημόσια υγεία και για την ασφάλεια της αγροδιατροφικής αλυσίδας.

Σημαντικοί κίνδυνοι από κοινά βακτήρια

Οι πιο «γνωστοί» μικροοργανισμοί που παρακολουθούνται από τις ευρωπαϊκές αρχές είναι η Salmonella και το Campylobacter, τα οποία αποτελούν από τις πιο συχνές αιτίες τροφιμογενούς ασθένειας στην Ε.Ε. Τα στοιχεία δείχνουν ότι μεγάλο ποσοστό αυτών των βακτηρίων – τόσο σε ανθρώπους όσο και σε ζώα παραγωγής τροφίμων – είναι ανθεκτικό σε αντιβιοτικά όπως η ciprofloxacin, η οποία είναι κρίσιμη για τη θεραπεία σοβαρών ανθρώπινων λοιμώξεων.

Στην περίπτωση του Campylobacter, η αντοχή σε ciprofloxacin είναι πλέον τόσο διαδεδομένη στην Ευρώπη που αυτό το φάρμακο δεν συνιστάται πλέον ως πρώτη επιλογή θεραπείας για λοιμώξεις που προκαλεί το ίδιο το βακτήριο.

Παράλληλα, σημαντικά ποσοστά αντοχής καταγράφονται και σε άλλες κατηγορίες αντιβιοτικών που χρησιμοποιούνται ευρέως, όπως η ampicillin, οι τετρακυκλίνες και τα σουλφοναμίδια.

Επιπλέον, γίνεται όλο και πιο συχνή η ανίχνευση στελεχών Escherichia coli που παράγουν ένζυμα καρβαπενεμάσης – δηλαδή έχουν αντοχή σε αντιβιοτικά τελευταίας επιλογής για σοβαρές λοιμώξεις – σε ζώα και προϊόντα κρέατος σε αρκετές χώρες της Ε.Ε. Αυτή η τάση προκαλεί έντονη ανησυχία, δεδομένου ότι τέτοια αντιβιοτικά δεν επιτρέπεται να χρησιμοποιούνται σε ζώα παραγωγής.

Προκλήσεις και ελπίδες

Το γεγονός ότι τα βακτήρια αυτά μπορούν να μεταδοθούν από τα ζώα και τα τρόφιμα στον άνθρωπο σημαίνει ότι δεν πρόκειται απλά για ένα ιατρικό ζήτημα, αλλά για μια πρόκληση που αφορά ολόκληρη την αγροδιατροφική πυραμίδα. Καθώς ανθεκτικά στελέχη εξαπλώνονται μέσω της τροφικής αλυσίδας, οι λοιμώξεις στους ανθρώπους γίνονται πιο δύσκολο να θεραπευτούν, αυξάνοντας τον κίνδυνο επιπλοκών και περιορίζοντας τις διαθέσιμες θεραπευτικές επιλογές.

Ωστόσο, η έκθεση των ευρωπαϊκών Αρχών δείχνει ότι σε ορισμένες χώρες έχει σημειωθεί μείωση της αντοχής σε συγκεκριμένα αντιβιοτικά μέσα στην τελευταία δεκαετία. Για παράδειγμα, η αντοχή της Salmonella σε μερικά παλαιότερα αντιβιοτικά όπως η αμπικιλλίνη και οι τετρακυκλίνες έχει μειωθεί σε αρκετά κράτη-μέλη, και επίσης έχει παρατηρηθεί πτώση της αντοχής του Campylobacter στο αντιβιοτικό erythromycin – το οποίο αποτελεί επιλογή θεραπείας για λοιμώξεις του ανθρώπου.

Τι μπορεί να γίνει

Η αντιμετώπιση της αντοχής στα αντιμικροβιακά δεν είναι «μόνο θέμα ιατρικής χρήσης αντιβιοτικών»: απαιτεί συντονισμένη δράση σε ολόκληρη την αλυσίδα τροφίμων, από την εκτροφή των ζώων ως την κατανάλωση του τελικού προϊόντος. Αυτό περιλαμβάνει:

• Ορθολογική χρήση αντιβιοτικών σε ανθρώπους και ζώα
• Αυστηρή παρακολούθηση και επιτήρηση των μικροβίων
• Μέτρα υγιεινής και πρόληψης λοιμώξεων στην παραγωγή και μεταποίηση τροφίμων

Μόνο με μια ολοκληρωμένη προσέγγιση που ενσωματώνει την υγεία των ανθρώπων, των ζώων και του περιβάλλοντος – δηλαδή το μοντέλο One Health – μπορεί να περιοριστεί η διάδοση των ανθεκτικών μικροοργανισμών και να διασφαλιστεί η ασφάλεια των τροφίμων για όλους.

Τα στοιχεία προέρχονται από την πρόσφατη κοινή έκθεση 2023-2024 της Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA) και του Ευρωπαϊκό Κέντρο Πρόληψης και Ελέγχου Νοσημάτων (ECDC), που δημοσιεύθηκε στις αρχές του 2026 και τονίζει τη συνεχιζόμενη ανησυχία για την αντοχή στα αντιβιοτικά σε βακτήρια τροφίμων.
Πηγή: efsa.europa.eu